Borinage: plezier beleven in een mijnbouwstreek

apr 11, 2021 | Belgium, Travel to

Borinage (foto: Jochem Oomen)

Veel mensen komen over de E19 door de Borinage, maar stoppen doen ze er niet. Toch loont het zeker de moeite om er eens op bezoek te gaan. Zo vind je er industriële archeologie en terrils in Hornu, de Ockeghemtoren in Saint-Ghislain en een heleboel winkeltjes met Mediterrane producten. Ga mee op pad naar deze mijnbouwstreek, want hier is geschiedenis geschreven.

In de hoofden van veel mensen staat deze regio bekend om mijnbouw, slechte arbeidsomstandigheden en armoede. De eerste twee zijn verdwenen, aan het empoweren van mensen, die het minder gemakkelijk hebben in het leven, wordt gewerkt. We zijn in de Borinage, de regio tussen Mons (of Bergen in het Nederlands) en de Franse grens.

Al sinds de Middeleeuwen werd er hier steenkool gedolven, maar in de 19e eeuw kwam de Belgische industriële revolutie echt op gang. Tot 1930 draaide deze nijverheidstak op volle toeren, maar crisisjaren gooiden roet in het eten. De film Misère au Borinage van cineasten Henri Storck en Joris Ivens uit 1934 laat een schrijnend beeld zien van de roerige jaren ’30 van de vorige eeuw: stakingen die wekenlang duurden, duizenden arbeiders die uit hun huizen werden gezet en krottenwijken in de buurt van de fabrieken. Voor de geïnteresseerden: op YouTube kun je deze documentaire van begin tot einde bekijken.

Borinage (foto: Jochem Oomen)

Nog meer miserie in de 20e eeuw

Enerzijds werd met deze crisis het verval ingezet van de Belgische mijnbouw, maar anderzijds had dit ook wel recht op betaling tijdens staking tot gevolg. De almacht van de grote bedrijven nam af en de arbeidersbewegingen stonden sterker als nooit tevoren.

En toch… In 1999 kwam er een vervolg op bovengenoemde documentaire, met als titel Les enfants du Borinage, lettre à Monsieur Henri Storck (De kinderen van de Borinage, brief aan Meneer Henri Storck). Dit vlammende betoog van filmmaker Patric Jean bracht hartverscheurende, hemeltergende schandalen aan het licht: honderden mensen leefden nog steeds in krottenwijken en sommige kinderen hadden nog nooit een school van binnen gezien. In het welvarende België in 1999. Amper 20 jaar geleden dus. Ook dit filmwerk is online te zien via bovengenoemde streamingdienst.

Tekst gaat onder foto’s verder.

Borinage (foto: Jochem Oomen)
Borinage (foto: Jochem Oomen)

Op weg naar betere toekomst?

Toch lijkt het tij stilaan te keren. In de 21e eeuw kreeg Wallonië een plan voor economische relance en een excellentiepact voor het onderwijs. Zo bouwt Google een datacenter in Saint-Ghislain en snelweg E19, de route van Brussel naar Parijs, werd heraangelegd. En in het dorp Hornu werd een industriële site omgebouwd tot museum voor moderne kunst en design.

Mijn dag in de Borinage begint dan ook in het dorp Hornu. Op wandelsafstand van het station van Saint-Ghislain bevindt zich Le Grand Hornu, een complex uit de 19e eeuw voor mijnbouw en arbeiderswoningen. Hier werd destijds hoogtechnologische mijnbouwapparatuur gebruikt en rond de fabriek waren 450 arbeiderswoningen. Het geheel is gebouwd als een toenmalig nieuwbouwproject van neoclassicistische gebouwen. Een groot deel hiervan staat er nog steeds.

Borinage (foto: Jochem Oomen)

Kunst en design

Tegenwoordig is Le Grand Hornu niet enkel een museum voor industriële archeologie, maar ook een plek waar moderne kunst tentoongesteld wordt in het MACS (Musée des Arts Contemporains, Museum voor Hedendaagse Kunst). Ik zie er een toffe expositie van artistieke duizendpoot Johan Muyle.

Ook zit hier het CID (Centre d’Innovation et de Design), in de voormalige paardenstallen van het domein. Hier bezoek ik een tentoonstelling die gewijd is aan het element water, waarbij de verschillende disciplines uit de kunst uitvoerig aan bod komen.

Tekst gaat verder onder foto’s.

Borinage (foto: Jochem Oomen)
Borinage (foto: Jochem Oomen)

Uitzicht vanaf de terrils

Even naast het complex van Le Grand Hornu, boven het voetbalstadion, ligt de Terril de Sainte Desirée. Deze heuvel van mijnafval is gemakkelijk bereikbaar via een wandelpad dat achter het stadion begint. Dit is ooit geasfalteerd en op dit moment te voet nog goed begaanbaar.

Eenmaal boven kun je de site van Le Grand Hornu van bovenaf zien, net als een groot deel van de Borinage. Opvallend zijn de talloze terrils die je aan de horizon ziet. Bij mooi weer rijkt het uitzicht tot aan de stad Mons. Zoals op andere terrils zie je hier ook interessante vegetatie.

Borinage (foto: Jochem Oomen)

Mediterrane winkels

Net zoals in Luik en Charleroi, kun je hier heel wat mensen tegenkomen die afstammen van mijnwerkers die uit Spanje of Italië kwamen. Een aantal van hun klein- of achterkleinkinderen baat nog winkels uit die gespecialiseerd zijn in voedingswaren uit het Middellandse Zeegebied.

In de Rue de Wasmes, vlakbij de ingang van Le Grand Hornu, kon Au Panier Garni mij bekoren. Dit is een klein supermarktje met veel Italiaanse producten. Bij alle producten vind je er handgeschreven kaartjes met bijbehorende prijzen. Hierbinnen zit ook een broodjeszaak die onder andere een voortreffelijk belegd broodje met salami uit de Abruzzen serveert. Verder kun je in het centrum van Saint-Ghislain en in het Cora-winkelcentrum van Hornu ook genoeg producten uit de Zuid-Europese landen vinden.

Borinage (foto: Jochem Oomen)

Alleenstaande toren

Niet zo ver hiervandaan is het treinstation van Saint-Ghislain. Dit is de hub voor het openbaar vervoer in de regio. De meeste dorpen zijn redelijk tot goed bereikbaar met het openbaar vervoer en hebben hier halte. Saint-Ghislain is niet heel bijzonder, maar de alleenstaande Ockeghemtoren trok toch wel mijn aandacht.

Deze is vernoemd naar componist Jean Ockeghem uit de late Middeleeuwen, die hier werd geboren. Ooit maakte deze toren deel uit van een kerk, maar na een verwoestend bombardement tijdens de Tweede Wereldoorlog besloot men enkel om deze toren te laten staan. Even verderop werd een nieuwe kerk gebouwd. De toren is in de jaren ’80 gerenoveerd en tegenwoordig een expositieruimte. Verder kun je in Saint-Ghislain naar een spoorwegmuseum (zie foto eerder in dit artikel) gaan, dat ligt vlakbij het treinstation, aan de andere kant van het viaduct. Op het moment van mijn bezoek is dat helaas gesloten.

Lang viaduct en Calatrava-station

Tussen Mons en Saint-Ghislain valt mij op dat er tussen de E19 en de spoorlijn een vreemd bouwwerk is: een kilometers lang viaduct. Op het station van Jemappes loopt het ook bijna naast het perron. Met zulke bouwwerken lijkt de Borinage haar wilde karakter niet te willen verliezen.

Echter, in het naburige Mons is het nieuwe station (nog steeds) in aanbouw. Wereldberoemd architect Santiago Calatrava ontwierp het nieuwe gebouw, waarvan het skelet inmiddels overeind staat. Toeristenmagneet Mons krijgt weldra internationale uitstraling die haar invloed wellicht tot in de Borinage zal doen gelden. We zullen merken wat de rest van deze eeuw voor het zuidwesten van de provincie Henegouwen zal bieden.

Borinage (foto: Jochem Oomen)

Praktisch

Hoe kom je in de Borinage? Het station van Saint-Ghislain ligt op een uurtje sporen van Brussel en is door middel van een directe intercity met de hoofdstad verbonden. Met de auto ben je ongeveer even lang onderweg, je volgt gewoon de E19 richting Parijs.

En in Saint-Ghislain? Het centrum van het stadje ligt eigenlijk achter het station, op nog geen vijf minuten wandelen.

En in Hornu? Le Grand Hornu en de Terril de Sainte Desirée liggen op een halfuur wandelen van het station van Saint-Ghislain. Is dat te lang voor je? Check zeker de bustijden van de Waalse transportmaatschappij TEC online. Bovengenoemde terril van Hornu is zeer gemakkelijk begaanbaar en vereist een kleine inspanning.

Meer doen na de Borinage? Bezoek de stad Mons. Deze is behoorlijk toeristisch, maar wel heel mooi en gezellig. Verder is er in Bernissart een museum over iguanodons, een dinosaurussoort.

Links: https://www.grand-hornu.eu, https://www.mac-s.be/nl, http://www.cid-grand-hornu.be/nl/Grand-Hornu/ en https://www.pfttsp.be/index.php/fr/retrotrain (spoorwegmuseum Saint-Ghislain).

 

Disclaimer: deze bijdrage is geen samenwerking met bovengenoemde partijen, slechts enthousiasme van een fervent reiziger en fotograaf.

Meer België off the beaten track?

Benieuwd naar de Ardennen?

Ontdek de onbekende kanten van Brussel

Persoonlijk: terugblik zomer en vooruitblik herfst 2021

The Roaming Omen krijgt voortaan ook een persoonlijk tintje. Naast alle reiservaringen en...

Brussel off the beaten track: Diegem-Lo en Diegem

Stel je voor: je woont in een gehucht van vier straten, maar je hoort eigenlijk altijd wel lawaai....

Avignon off the beaten track: Villeneuve-lès-Avignon

Avignon is een prachtige stad en daardoor enorm druk bezocht. Wil je liever iets rustigs?  Steek...

0 Comments

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *